Dei kjem heim feite og gode

Vinteren kom tidleg til Setesdal i år, men det rokkar ikkje med gjeremåla på garden. Dei fylgjer kalenderen som vanleg. Sist veke var det slakting, så vart kjøtet salta og no skal det røykast.

Sauene kom heim i haustferien, feite og gode som vanleg. Eg har mest slutta å leite etter dei. Dei kjem når dei vil heim, og det gjer dei i samla flokk kvart år. I år fekk me alle heim. Villsauen klarer seg fint på heia og me mister stort sett ikkje dyr.

Sauene på jordet heime på Systog Dale. Foto: Frode Verpe

Når dei kjem heim får dei litt kraftfôr. Dei har valet mellom å vere ute eller inne, men sjølv om det kjem snø trivast dei best ute.

Tillitsfulle sauer som er glade i litt kraftfôr. Foto: Frode Verpe

Den harde realiteten er at når dei kjem heim, feite og gode frå heiebeite, så er dei klare til å slaktast. Me deler av, sauene og nokre få lam får leve vidare. Dei fleste lamma går til slakt. Kjøtet utgjer basis for mange tradisjonsrettar i Setesdal.

Sauene følgjer kraftforbøtta i flokk. Foto: Frode Verpe

Det er aldri moro å slakte, men eg har vorte vand med det. Det er ein naturleg del av det å vere bonde.

Foto: Frode Verpe
Sauene kjempar om det siste kraftforet i bøtta. Foto: Frode Verpe

På garden slakter, parterar, saltar og røykjer me kjøtet sjølv. Det vert pinnekjøt, rygg, bog og lår. Me fylgjer tradisjonane, og gjer som me alltid har gjort. Mange av dei gode tradisjonsrettane eg lagar er med røykt lam, med anna nepespa. Det er jolematen i i Øvre Setesdal, og retten har røter tilbake til vikingtida.

Her heng eg opp kjøtet i badsstoga. Foto: Frode Verpe
Foto: Frode Verpe

Fyrst saltar me kjøtet i fem dagar. Så heng me det opp i basstoga og røyker det i 5-6 dagar. Me fyrer opp morgon og kveld med turr bjørkeved. Då vert det perfekt røykt.

Viktig at kjøtt heng luftig og fritt. Foto: Frode Verpe
Eg tenner opp med turr bjørkeved i basstoga. Foto: Frode Verpe

Eg fyrer forsiktig opp, så kjøtet ikkje vert for hardt røykt. Det kan vere ulikt fra gard til gard kva for ved ein bruker, og kor hardt ein røykjer.

God fyr med turr bjørkeved. Foto: Frode Verpe
Foto: Frode Verpe
Det er tungt å legge på plass den store steinhella foran opninga på basstogeomnen. Foto: Frode Verpe

Etter ei lita stund fyllast badsstoga med røyk og eg lukker opninga på basstogeomnen med ein stor steinhelle. Då er det bare å kome seg ut for det er ikkje behagleg å vere i den røyken for lenge.

Basstoga vert fort fyllt opp med røyk, og det gjer godt å kome ut i frisk luft. Foto: Frode Verpe
Jobben er gjort, og no er det bare å vente til delikatessene er ferdig røykt. Foto: Frode Verpe

Eg er glad og nøgd når arbeidet med årets kjøt er gjort. No er det bare å vente. Snart er delikatessene ferdig røykt, og ein kan gle seg til gode måltid utover vinteren.